Hoàng Lan

Cảm nghĩ trước phiên tòa

Tuần này diễn ra phiên tòa xử các anh Lê Công Định, Trần Huỳnh Duy Thức, Lê Thăng Long, Nguyễn Tiến Trung.

Phiên tòa không phải chỉ là một vụ án hình sự bình thường, kết quả của phiên tòa có thể sẽ tác động quan trọng tới các chính sách đối ngoại của các chính phủ nước ngoài với Việt Nam, cũng như là gửi một thông điệp ngầm gửi tới dư luận và giới trí thức vốn đang ngày càng bày tỏ sự phản kháng một cách mạnh mẽ hơn.

Bản chất của phiên toà sắp tới

Phiên tòa này là một vụ đàn áp chính trị không hơn không kém. Hãy nhìn kỹ xem những can phạm là ai và họ đã làm gì. Họ là cựu chiến binh, là luật sư nổi tiếng, là doanh nhân thành đạt, là thạc sỹ kỹ sư tin học được học bổng của chính phủ nước ngoài và trở về nước làm việc. Họ là những gương mặt có thể nói là tiêu biểu cho ba thế hệ khác nhau, có những hy sinh và đóng góp cho đất nước, cũng như đều mang khát vọng xây dựng một Việt Nam giàu mạnh.

Hãy xem kỹ tổ chức Đảng Dân Chủ Việt Nam mà họ tham gia nói gì, làm gì. Đảng Cộng sản Việt Nam kêu gọi xây dựng xã hội công bằng dân chủ; chủ trương của Đảng Dân Chủ Việt Nam là dân chủ, đoàn kết, phát triển. Đảng Cộng Sản kêu gọi Việt kiều trở về xây dựng quê hương; Đảng Dân Chủ Việt Nam đã làm được một việc mà chính Đảng Cộng sản cũng chưa làm được: cố Tổng Thư ký Đảng Dân Chủ Hoàng Minh Chính – cựu đảng viên cấp cao của Đảng Cộng sản – đã phối hợp cả người Việt trong lẫn ngoài nước trong một tổ chức có hệ thống.

Đảng Cộng Sản hô hào chống tham nhũng, Đảng Dân Chủ cũng đặt chống tham nhũng là một trong những mục tiêu hoạt động hàng đầu.

Họ là những gương mặt có thể nói là tiêu biểu cho ba thế hệ khác nhau, có những hy sinh và đóng góp cho đất nước, cũng như đều mang khát vọng xây dựng một Việt Nam giàu mạnh.

Đảng Dân Chủ cũng chưa bao giờ kêu gọi lật đổ, mà kêu gọi hợp tác, đối thoại để cùng xây dựng đất nước. Đảng Dân Chủ trên thực tế đã thu hút nhiều đảng viên tốt từ Đảng Cộng sản, giúp họ phục hoạt Đảng Lao động và Đảng Xã hội để phân biệt các đảng viên liêm khiết với thành phần thoái hóa, tham nhũng.

Điều 4 Hiến pháp quy định Đảng cộng sản là lực lượng lãnh đạo, nhưng không nói Đảng Cộng sản là đảng duy nhất được quyền tồn tại và không hề cấm các đảng phái khác hoạt động song song. Đa đảng cũng đã là tiền lệ trong lịch sử cận đại Việt Nam suốt từ năm 1944 đến năm 1988. Rõ ràng, hoạt động của các nhà dân chủ không có gì vi phạm luật pháp Việt Nam. Việc một đảng phái chính trị tự phong cho họ quyền cấm các đảng phái khác hoạt động là trái pháp lý và công bằng xã hội.

Phiên tòa và quan hệ quốc tế

Các chính phủ nước ngoài và các tổ chức quốc tế theo dõi rất sát vụ việc. Chúng tôi cũng đã gửi thư yêu cầu sự giúp đỡ đến Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama, Thủ tướng Canada Stephen Harper và Liên minh châu Âu. Đó là những nước có quan hệ thương mại quan trọng với Việt Nam, và đang hỗ trợ Việt Nam rất nhiều trong các cải cách gần đây, đặc biệt là các dự án hỗ trợ cải cách tư pháp, dự án nâng cao kỹ năng đại biểu quốc hội, chống tham nhũng, cũng như nhiều dự án phát triển và thiện nguyện khác.

Cũng cần nhắc lại rằng viện trợ nước ngoài hiện nay chiếm hơn 30% GDP của Việt Nam. Việt Nam nhận các hỗ trợ này cùng với các cam kết cải cách và tôn trọng nhân quyền. Trong thời kỳ toàn cầu hóa mà các quốc gia có các mối liên hệ lợi ích qua lại chặt chẽ với nhau, khi cộng đồng quốc tế lên tiếng nhắc nhở Việt Nam về vấn đề nhân quyền, đây không còn là sự vi phạm chủ quyền quốc gia, mà là nhắc nhở Việt Nam thực hiện những gì Việt Nam đã cam kết. Là một nước có chủ quyền, độc lập, thiết nghĩ Nhà nước Việt Nam cần giữ thể diện quốc gia bằng cách tôn trọng và thực hiện những gì Chính phủ đã ký kết và cam kết với cộng đồng quốc tế. Đó cũng là cam kết với nhân dân, vì lợi ích của nhân dân.

Thêm vào đó, mỗi công dân Việt Nam có trách nhiệm trong việc đảm bảo rằng tiền viện trợ của các chính phủ nước ngoài sẽ được sử dụng đúng mục đích, không tham nhũng lãng phí. Thế hệ trẻ chúng tôi và các thế hệ kế tiếp sẽ phải trả các món nợ đó, và thật khó có thể chấp nhận nếu số tiền đó bị thất thoát qua tham nhũng, làm giàu cho một nhóm nhỏ trong xã hội, trong khi đời sống của người dân lại không được cải thiện. Nếu Nhà nước đàn áp những tiếng nói chỉ trích ôn hòa, gọi những hoạt động chống tham nhũng là hoạt động tội phạm, thì rõ ràng hô hào chống tham nhũng là không thật tâm. Là một trong các thế hệ phải gánh chịu số tiền nợ nước ngoài rất lớn đó, chúng tôi có quyền kêu gọi các Chính phủ viện trợ cho Việt Nam nhắc nhở Việt Nam tôn trọng quyền công dân – một điều kiện thiết yếu để chống tham nhũng.

Xét về mặt chiến lược ngoại giao, Việt Nam cũng cần chọn bạn mà chơi. Việt Nam cần chọn đúng đồng minh trong cuộc chơi chính trị quốc tế. Hiện nay, trước tranh chấp với Trung Quốc về vấn đề lãnh thổ và biển Đông, trước sự ngang ngược của Trung Quốc, rõ ràng Việt Nam đang ở thế yếu. Đó là chưa kể đến những ảnh hưởng ngầm về chính trị, một điều mà nhiều người lo lắng nhận định qua phản ứng của chính phủ Việt Nam khi dập tắt những tiếng nói yêu nước phản đối Trung Quốc xâm lấn lãnh thổ.

Trước tình thế đó: một mặt là sự đe dọa ngàn đời từ phương Bắc, một mặt là sự tất yếu phải có những đồng minh chiến lược về an ninh và kinh tế, câu trả lời gần như hiển nhiên về vấn đề nên chọn bạn nào mà chơi. ASEAN vẫn còn quá lỏng lẻo để tạo thành một khối kinh tế và quân sự vững chắc trong khu vực. Việt Nam cần tìm kiếm đồng minh ở Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và Liên Minh châu Âu - những nước có mối liên hệ tốt đẹp từ mấy thập kỷ nay với Việt Nam và không có các tranh chấp biển đảo với Việt Nam. Tìm kiếm đồng minh đa phương là điều nên làm. Nhưng đặt ưu tiên một cách chiến thuật cũng quan trọng không kém. Nếu sự cam kết của Việt Nam chưa đủ mạnh và còn lửng lơ giữa chừng, làm sao các nước đồng minh tiềm năng có thể cương quyết hơn trong cam kết giúp đỡ Việt Nam?

Điều mà thế hệ thanh niên như chúng tôi muốn là một cơ chế minh bạch, biết trọng dụng trí thức, lãnh đạo có đủ tâm và tầm để chăm lo cho dân.

Đến bao giờ lãnh đạo Việt Nam hiện nay mới ý thức rằng họ đang đi chệch con đường mà cha ông đã đi, con đường của hội nghị Diên Hồng, con đường của các anh hùng lịch sử-lãnh đạo kiệt xuất Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Trần Hưng Đạo, con đường nơi “hiền tài là nguyên khí quốc gia” được trọng dụng? Vài thập kỷ trước, về sự ngột ngạt về đời sống tinh thần và văn hóa ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa, Trần Dần đã từng viết: “Tôi khóc những chân trời không có người bay, lại khóc những người bay không có chân trời.” Đến bây giờ, thế kỷ 21, đổi mới, hội nhập quốc tế, mà tại sao chân trời Việt Nam vẫn chưa là nơi những con người nhiệt huyết và tài năng có thể bay trong môi trường tự do tư tưởng và tự do sáng tạo? Không phải Việt Nam thiếu người tài, mà đơn giản là cơ chế chính trị và lãnh đạo không đủ tầm để chiêu mộ người tài đó thôi.

Điều mà thế hệ thanh niên như chúng tôi muốn là một cơ chế minh bạch, biết trọng dụng trí thức, lãnh đạo có đủ tâm và tầm để chăm lo cho dân, và chừng nào không còn đủ sức, thì phải nhường chỗ cho một thế hệ lãnh đạo mới được người dân tín nhiệm qua bầu cử tự do, công bằng. Chúng tôi tham gia những tổ chức khác vì Đảng cộng sản hay Đoàn Thanh niên cộng sản không phù hợp với lý tưởng của chúng tôi. Nhưng rõ ràng những tổ chức mà chúng tôi tham gia hướng đến việc hợp tác, cùng nhau đóng góp cho đất nước, chứ không hề mang tư tưởng một mất một còn hay thực hiện một cuộc cách mạng xã hội. Khi nào người ta đánh đồng hai khái niệm Đảng phái và Tổ Quốc thì mới có thể có chuyện hoạt động đảng phái ôn hòa trở thành tội danh “chống phá chính quyền nhân dân” - một khái niệm khi xướng lên lập tức bị người ta phản bác: làm gì có chính quyền nào của nhân dân mà lật đổ?

Thay cho lời kết

Nghĩ về phiên tòa, nghĩ về tình hình đất nước đầu thế kỷ 21, nhưng không hiểu sao tâm trí tôi thường xuyên liên tưởng đến phiên tòa thực dân xử cụ Phan Bội Châu đầu thế kỷ 20. Một phiên tòa thực dân nhưng công khai cho dân chúng vào, cụ Phan có luật sư biện hộ, và chính cụ có quyền tự do bào chữa trước tòa. Và tôi cứ nhớ mãi một câu của cụ, đại ý: nước Pháp nói mang lại văn minh nhân quyền cho người Việt Nam, tôi cũng chỉ đấu tranh vì nhân quyền, dân quyền cho người dân nước tôi. Nếu đúng là chính quyền muốn khai sáng, mang lại văn minh cho nước tôi, thì tôi phải được tha tội mới đúng.

Vâng, nếu Nhà nước Việt Nam thực lòng xây dựng Nhà nước pháp quyền và quyết tâm gây dựng một Việt Nam hùng mạnh, thì các bác Trần Anh Kim, Nguyễn Xuân Nghĩa, Phạm Văn Trội, Nguyễn Văn Túc..., các anh Lê Công Định, Trần Huỳnh Duy Thức, Lê Thăng Long, Nguyễn Tiến Trung, Vũ Hùng, Nguyễn Văn Đài, Ngô Quỳnh..., các chị Lê Thị Công Nhân, Phạm Thanh Nghiên... phải được trả tự do mới đúng. Thế giới đang nhìn vào, dư luận đang ngóng theo. Lịch sử ghi danh những lãnh đạo thức thời, biết trọng dụng người tài vì lợi ích của nhân dân, đất nước.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, một thành viên của Đảng Dân Chủ Việt Nam và Tập Hợp Thanh Niên Dân Chủ. Tác giả đang học tiến sĩ về Luật và Khoa học Xã hội tại trường Đại học Indiana, Hoa Kỳ.

Hoàng Lan