HÀ TRUNG YÊN

Hãy Đập Vỡ Hồ Trường

Từ năm 1975 phong trào hay nói đúng hơn, trong nước cả hai miền Nam Bắc đang có cao trào làm thơ. Làm thơ hiện nay được khuyến khích theo đường lối chung. Những vị Hội trưởng và Hội phó có lẽ được chính quyền chấp thuận, cho nên người đọc không lấy làm lạ có ít nhiều bài ca tụng chế độ và ít phản ảnh trung thực được thực tế xã hội. Nhiều thành phố ở cấp quận, phường và tại các huyện thì cấp xã đều có hội thơ. Phải chăng người Việt mình sính làm thơ vì có truyền thống văn hóa, văn hiến chăng?

Những hội thơ gồm vài chục cụ ông, cụ bà phần lớn đã về hưu thường họp mỗi tháng một lần tại phòng văn hóa của xã, thị xã, thị trấn... hay ở nhà riêng của hội viên lần lượt đọc bài mới viết và đưa ra ý kiến làm tập thơ nhân dịp tết hay ngày kỉ niệm nào đó.

Ở hải ngoại thì có các thi văn đoàn mà các hội viên thường ở xa nhau cùng góp bài để in thành tập. Trong một số tờ báo thì thơ chiếm một phần quan trọng của nội dung.

Trong các buổi hội thơ ở Việt Nam sau

30 tháng tư năm 1975 và tại nước ngoài có một bài thường được nhắc tới là bài Hồ Trường của Nguyễn Bá Trác. Tôi đã từng nghe các nghệ sĩ trình bầy như Vân Khanh,

Đoàn Yên Linh, Tô Kiều Ngân.. và cả Hoàng Hương Trang, Cao Mỵ Nhân.. thật hào sảng và tha thiết, nhất là khi có người dùng thanh gỗ gỉa làm gươm múa lên.

Nghe xong mọi người đều bùi ngùi vì bài thơ diễn tả trung thực một tâm sự u uất, hoài vọng trong hoàn cảnh cô đơn của một kẻ sĩ đang lưu lạc quê người. Dưới đây là toàn văn bài Hồ Trường của Nguyễn Bá Trác viết vào đầu thế kỷ 20 lúc đang lưu vong ở nước ngoài:

Trượng phu không hay: Xé gan bẻ cật phù cương thường

Hà tất tiêu dao bốn bể luân lạc tha hương?

Trời Nam nghìn dặm thẳm, non nước một mầu sương

Học không thành, công chẳng lập *

Trai trẻ bao mà lâu đầu bạc, trăm năm thân thế bóng tà dương

Vỗ gươm mà hát, nghiêng bầu mà hỏi

Trời đất mang mang ai là tri kỉ?

Lại đây cùng ta cạn một hồ trường

Hồ trường! Hồ trường!

Ta biết rót về đâu?

Rót về Đông phương nước biển đông chảy xiết sinh cuồng lạng

Rót về Tây phương mưa tây từng trận chứa chan

Rót về Bắc phương Ngọn bắc phong vi vút đá chạy cát dương

Trời Nam mù mịt.

Có người qúa chén như điên như cuồng

Nào ai tỉnh? Nào ai say?

 Chí ta, ta biết. Lòng ta, ta hay

Nam nhi sự nghiệp ư hồ thỉ.

Hà tất cùng sầu với cỏ cây!

[*Nhiều bản ghi: Chí chưa thành, danh chưa toại ]

Thật là cảm khái! Người đọc, kẻ nghe đều cảm thông với Nguyễn quân, người thất quốc lưu vong ôm mối sầu hoài dằng dặc như một kẻ bất đắc chí chưa biết bao giờ được trở lại nơi sinh thành!

Cử nhân Nguyễn Bá Trác là chủ bút phần Hán văn của báo Nam Phong. Ông viết

“Hạn Mạn Du Ký ” là một tập du lịch ký sự. Ông theo phong trào Đông Du trốn sang Xiêm, Nhật và Trung Hoa tìm lãnh tụ và đồng chí mưu phục quốc.

Sáu năm lưu lạc tha hương ông cảm thấy bơ vơ nơi quán trọ xứ người nên viết cuốn du ký và thỉnh thoảng ngâm lên bài Hồ trường để tiết hận. Chúng ta thấy ông ngạo nghễ như các thành phần nho sĩ thời ấy và mượn tửu binh để phá thành sầu. Hoài bão của ông trở thành mây khói và bài Hồ trường được người đọc hoan nghênh.

Điều đáng nói là ông có giữ vững ý chí quang phục tổ quốc không? Sự thực là không hề! Chẳng lưu vong mang nỗi sầu hoài dằng dặc nữa, ông lại còn phản bội tổ chức, tố cáo các đồng chí với Pháp do đó ông được làm tới chức tổng đốc. Khi cụ Phan Bội Châu bị an trí bọn cầm quyền đã giao cho ông cai quản.

Chúng ta là một tập thể hàng triệu người đang lưu vong trú ngụ trên nhiều nước. Hoàn cảnh tuy có khác song tâm hồn chúng ta thường xuyên hướng vọng cố hương và tấm lòng luôn luôn mơ tưởng một ngày về tổ quốc khi đồng bào được tự do và hạnh phúc thực sự.

Chúng ta cũng có những buổi trùng phùng hạnh ngộ và đã cùng nâng ly chúc sức khỏe, chúc gia đình, chúc sự nghiệp của nhau được bình an thăng tiến.

Đã có rất nhiều bài thơ nói lên tâm nguyện ấy tỏ rõ quyết tâm của chúng ta là những công dân Việt Nam được thừa hưởng một truyền thống hào hùng xứng đáng tự hào vì lịch sử oanh liệt.

Vậy hồ trường kiểu Nguyễn Bá Trác chỉ là chén rượu nhạt thếch của một kẻ bất đắc chí nhất thời. Cần đập vỡ hay ném đi kiểu hồ trường này!

=Hà Trung Yên