Gioi Thieu Tac Pham


Hát với Solidarnosc. Thơ chọn lọc  Nguyên Hoàng Bảo Việt
Trìệu Tử Dương. Hồi ký  Đoàn Thanh Liêm
Gửi Em. Thơ tuyển  Vũ Lưu Xuân
Đường Thi. Thơ tuyển.  Tâm Huyền-Cao Tiêu
Trở về. Thơ tuyển  Hàn Thiên Lương
Bến Tầm Xuân. Tiểu luận  Trần Kiêm Đoàn
Mạn đàm . Quan điểm  Đ .Thanh Liêm & Phạm X. Yêm
Văn nghệ giao lưu. Tham luận  Trần Kiêm Đoàn
Vào Xuân - Thơ Tuyển  Ngô Minh Hằng

Nguyễn Mây Thu

Chiều Sinh Hoạt Nghệ Thuật Xuân Paris

HẠNH PHÚC & ĐAU KHỔ TRONG ÂM NHẠC
VÀ VĂN CHƯƠNG VIỆT NAM
 

Buổi sinh hoạt Chiều Văn Học Nghệ Thuật của Câu Lạc Bộ Văn Hoá Việt Nam Paris được tổ chức vào ngày 03-04-2011 tại Montrouge. Ngoài việc ra mắt CD Tình Khúc Tha Hương còn có đề tài nói về Hạnh Phúc và Đau Khổ trong âm nhạc và văn chương Việt Nam. Với không khí một buổi chiều xuân đầm ấm, nơi đây hiện diện đông đủ những khuôn mặt trí thức văn nghệ sĩ quen thuộc.

Chương trình bắt đầu vào khoảng 3 giờ được chia làm hai phần. Trước hết ra mắt CD Tình Khúc Tha Hương, sau đó cùng nhau thảo luận về Hạnh Phúc & Đau Khổ trong âm nhạc và văn chương Việt Nam. MC Thúy Hằng và MC Trần Hải Yến giới thiệu Bác sĩ Phan Khắc Tường là Chủ tịch Câu Lạc Bộ Văn Hóa Việt Nam Paris, ngỏ đôi lời cảm tạ quan khách đã bỏ thì giờ quý báu để đến tham dự: «Cứ nhìn vào âm nhạc và văn hóa của một nước ta sẽ biết đến tâm tư của người dân đó như thế nào. Người dân Việt Nam chúng ta trải qua nhiều đau khổ vì chiến tranh xảy ra triền miên. Có nhiều người Pháp hỏi tại sao nhạc của các anh nghe như tiếng khóc? Cũng bởi vì người dân chúng ta đang đau khổ. Nay đến đất Pháp được hít thở không khí tự do, chúng ta có những dòng nhạc mới cũng là những dòng nhạc tha hương, đau khổ của các tác giả mà chút nữa đây các bạn sẽ được nghe những bài ca ly hương cũng là một niềm đau thì tôi nghĩ đề tài Hạnh Phúc và Đau Khổ trong âm nhạc và văn chương Việt Nam là điều rất hữu ích để chúng ta phân tích».

Nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên trước khi giới thiệu CD Tình Khúc Tha Hương đã dành vài phút để tưởng niệm đến Nhạc sĩ Đan Trường là một nhạc sĩ tiền chiến đã vĩnh viễn ra đi vào đầu năm 2011. Tác giả nhạc phẩm nổi tiếng «Trách Người Đi» không ai mà không biết đến.

Và với bao nỗi cảm xúc bùi ngùi khi nhớ đến những giây phút đầu tiên cho đến khi hình thành CD là một tình khúc trong đó được lựa chọn 4 bài mỗi người của các tác giả: Đỗ Bình, Phạm Đình Liên, Lê Mộng Nguyên. Nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên cho biết: «Chiều Trên Sông Seine, với giọng ca của Tấn Đạt, hòa âm phối khí của David Đông và Đinh Bá Dzu thật lãng mạn: Chiều tà ươm nắng tơ thu về soi bóng sông Seine lững lờ. Chuyện tình như áng mây theo cánh chim xưa em về phương nao?. Thu Cảm, với giọng hát Ánh Tuyết, hòa âm Quốc Lâm và Ngọc Thể: Chiều thu nơi viễn xứ, tâm hồn ta héo hon, nhìn lá úa rơi đầy lòng sao vấn vương? Hay ta buồn cho kiếp đời ly hương? Ta như chiếc lá, gió cuốn bay, bay về đâu?- Xin trả lời về cố quốc vì anh viết tha thiết: «Trong tia nắng ấm thoáng lung linh niềm đau làm hồn ta chợt nhớ thương quê nhà». Song Đỗ Bình cũng như một phần trí thức hiếm hoi ở Paris trung thành với giao ước đã mượn lời Victor Hugo: «Tôi sẽ chia xẻ đến tận cùng cái kiếp lưu vong của tự do. Ngày nào tự do được hồi phục, ngày ấy tôi sẽ trở lại quê hương». (Quand la liberté rentrera, je rentrerai)… Viễn xứ mây chiều vương dáng mẹ, mắt buồn u uẩn mấy hàng tre. Tuyết rơi tê tái hồn vong quốc, mẹ xá cho con tội muộn về. Trích tập thơ Bóng Quê của nhà thi nhạc sĩ. Một Thoáng Paris do Hương Giang ca, Phố Khuya do Xuân Phú diễn đạt, cả hai được hòa âm phối khí của David Đông đều rất thơ mộng xứng đáng với một nhà thơ và cũng là một nhạc sĩ có biệt tài».

         Năm 1957 sáng tác tại Paris bài ca đầu tiên « Hẹn Một Ngày Về » để tặng người vợ tương lai, được ra mắt trong CD Việt Nam Mến Yêu 1, ngày 12-06-2004, bài này do chính phu nhân Minh Cầm hát, nên sau khi về hưu từ năm 2000, Giáo sư Phạm Đình Liên đã dành hết thì giờ cho âm nhạc. Như Nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên đã nói: «Phạm Đình Liên từ dạo ấy đã bỏ dạng nhà khoa học để bắt đầu ôm mộng trở thành một nhà soạn nhạc, đi sâu vào tình yêu với tình cảm nhẹ nhàng những lời thơ rất đẹp, qua các bài: «Thu» của nhà thơ Quỳnh Liên, «Thương» thơ Phạm Quang Minh (tác giả Hoạn Nạn Ca), «Thu Tình Thương» của Phương Du và bài «Vương Vấn» để thương tặng Minh Cầm, người vợ hiền yêu dấu. Từ nhạc sĩ của tình thương đến nhạc sĩ của tình yêu vợ chồng, Phạm Đình Liên đã làm cho nhiều kẻ tha hương rung động buồn vui tùy theo hoàn cảnh mỗi người: Em dầu xa em quá đi nhưng vẫn thấy em quanh mình rồi vương vấn biết bao tình…»

Nhạc phẩm Trăng Mờ Bên Suối, hòa âm của nhạc sĩ Trúc Hồ với giọng ca nhẹ nhàng của nữ danh ca Thanh Trúc được đánh giá là một nhạc phẩm bất hủ vượt thời gian không gian, từ trong nước ra hải ngoại còn lưu truyền mãi đến hôm nay, kế đến là các nhạc phẩm Xuân Về Nhớ Mãi Quê Hương, Quê Tôi, Bến Đời Không Ước Hẹn: «Bóng chiều ngày xưa theo làn gió, non nước ngậm ngùi vương trong chiều mơ. Bến đò ơ thờ đợi ai đây? Đợi người đi phiêu bạt bến xuân say. Xế tà đời ta không định hướng…». Cho thấy các tác phẩm trong CD Tình Khúc Tha Hương của cả ba tác giả, đều có chung một nỗi ưu tư khắc khoải của những người Việt Nam tuy sống xa quê hương nhưng vẫn luôn luôn hướng về quê cũ với lòng thương nhớ không nguôi.    

Rượu sâm banh được khui ra mời nhau chúc mừng vui vẻ, chúc mừng một tác phẩm được hình thành. Ra mắt một tác phẩm là một việc rất khó nhất là những tác phẩm về nghệ thuật, được lựa chọn từ những giọng hát, hòa âm và phối khí thích hợp với tác phẩm của mình. Do đó nhà thơ Đỗ Bình phát biểu: «những tác phẩm ra mắt được sự hiện diện của những khuôn mặt nổi tiếng giá trị của Paris hôm nay quả thật là một điều vinh hạnh». Trong không khí đầy ấm áp thân tình đó, mọi người như trẻ lại cùng Nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên đồng ca bài «Việt Nam Thắm Tươi: Đây là bài hát mà Nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên viết dành cho Hội Y Sĩ Tự Do Quốc Tế. Nhà thơ Đỗ Bình bồi hồi nhớ lại những người bạn đã từng cộng tác như danh ca Thanh Hùng, Giáo sư Bùi Sỹ Thành nay đã không còn nữa để lại nhiều kỷ niệm luyến tiếc. 

Bước vào phần thứ hai trong chương trình là một đề tài nói về Hạnh Phúc và Đau Khổ. Thế nào là Hạnh Phúc? Thế nào là Đau Khổ? Nguyên nhân nào đưa đến Hạnh Phúc và Đau Khổ? Ai trong đời không một lần không biết tới Đau Khổ và Hạnh Phúc? Đây là một đề tài từ ngàn xưa đến nay vẫn chưa có giải đáp toàn mỹ. Buổi thảo luận trong bầu không khí thân mật, hài hòa cởi mở. Mỗi người có một cảm nhận khác nhau: Có người nghĩ về âm nhạc, lấy âm nhạc diễn giải, có người nghĩ về văn chương, lấy văn chương làm thí dụ.

Mở đầu Nhà thơ Đỗ Bình nói qua về quan niệm đau khổ của Tây phương, ông trích câu của P. Syrus trong danh ngôn thế giới:
«Đau khổ và sung sướng như ánh sáng và bóng tối, cái này nối tiếp cái kia ».

Sau đó ông chuyển sang văn chương Việt Nam trích đọc câu thơ trong thi tập Chinh Phụ Ngâm của Đặng Trần Côn và Bà Đoàn Thị Điểm:
«Mượn hoa mượn rượu giải phiền,
Sầu làm rượu nhạt, muộn làm hoa ôi »

Nhà thơ Đỗ Bình đặt câu hỏi: «Tại sao ít nói về Hạnh Phúc mà chỉ nói về Đau Khổ?». Nhà thơ Phương Du đưa ra sự đau khổ trong truyện Kiều của thi hào Nguyễn Du: «Qua tác phẩm Kim Vân Kiều, Nguyễn Du đã tỏ ra là một thi hào lỗi lạc về văn chương và tư tưởng, tác giả cho độc giả biết đến 3 triết lý nói về đau khổ, tình thươngđạo trời. Trong triết lý về đau khổ, Lão giáo cho là tiền định, Khổng giáo cho là thiên mệnh, Phật giáo cho là nghiệp chướng, ngoài ra còn một nguyên nhân nói về đau khổ là lòng người. Tình thương là đức tính cao quý nhất trong các việc lành. Chúa Kitô đã nói: «Tình thương cao đẹp nhất là sự hy sinh thân xác cho người mình yêu». Thúy Kiều đã làm tròn chữ hiếu với cha mẹ bằng sự bán mình, tỏ ra luôn luôn thương nhớ cha mẹ:
Xót thay huyên cỗi xuân già,

Tấm lòng thương nhớ biết là có nguôi

Sau khi Từ Hải tử trận vì nghe lời mình, Thúy Kiều đã tỏ lòng thương xót:
Giết chồng rồi lại lấy chồng,

Mặt nào mà lại đứng trong cõi đời.
Thôi thì một thác cho rồi,

Tấm lòng phó mặc trên trời dưới sông»…

Bà Ts Thu Hương, phu nhân Nhà văn Từ Trì góp ý kiến: «Những người lính đi đánh trận, họ có thể, chết lúc nào không biết. Cái hạnh phúc mà họ phải chịu đựng, cực khổ trong suốt những ngày tháng nơi chiến trường, là cái hạnh phúc vượt qua những nỗi ưu tư của chính họ. Nỗi ưu tư chỉ để dành cho tình yêu, tình thương nhân loại. Hay một người lam lũ, chịu khổ sở làm ăn chỉ vì hy sinh cho chồng con được hưởng, có người nhìn bà cực nhọc suốt ngày không để ý gì đến mình nhưng bà nhìn thấy mình đang hạnh phúc».  
Giáo sư Trịnh Khải tiếp lời: «Nói về Hạnh Phúc, ta nói đến ba điều: văn chương, tín ngưỡng và tâm lý học. Lấy ví dụ trong tiếng Pháp: Gloire à Dieu au plus haut des cieux, et paix sur la terre aux hommes qu il aime, thì không đâu sâu sắc cho bằng trong tiếng Việt được dịch ra từ tiếng Pháp: Vinh danh Thiên Chúa trên trời, và bình an dưới thế cho người thiện tâm. Chữ An này do An Lạc mà ra. Bình An tức là sống trong hòa bình, chết được bình an, tất cả ai cũng mong được như vậy. Nhưng chữ Lạc gốc do bên đạo Phật nếu nói đi đến Niết Bàn là Cực Lạc thì An Lạc cũng là nói đến Hạnh Phúc rất quan trọng nếu dùng hai chữ đó. Dùng chữ thứ ba là Thiện Tâm nếu nói theo Khổng Tử: Nhân chi sơ tính bản thiện. Đối với người Á châu nhất là bên đạo Phật, tất cả những tính cách đạt thiện đó đều có trong người và đạo Phật cũng như Thiên Chúa giáo, nếu chúng ta khai thác được chúng ta sẽ trở nên những người thiện tâm. TÂM lúc nào cũng chỉ làm việc thiện thôi không bao giờ nghĩ đến hại người khác. Cho nên khi Đức Chúa nói đến câu: Aimez vous les uns les autres, chúng ta phải hiểu chữ Amour đó là một «grand A», không phải giữa hai người hay ba người với nhau mà bao trùm hết cả. Thật là hay vô cùng vì hai chữ Thiện Tâm, chúng ta suy nghĩ kỹ sẽ bước từ giai đoạn văn chương tiến đến giai đoạn tín ngưỡng, đi sâu chút nữa sẽ đi vào thế giới triết lý, siêu hình học (philosophique, métaphysique)…».

Đến đây tất cả cùng ngừng vài phút để gọi là «giải lao », dùng trà bánh rồi tiếp tục chương trình với giọng hát của Phan Hải Yến do nhạc sĩ Minh Mạch dạo đàn bài Trăng Mờ Bên Suối, nghệ sĩ Thúy Hằng sau đó trình bày nhạc phẩm Chiều Trên Sông Seine với ngón đàn tuyệt vời của Thi nhạc sĩ Đỗ Bình.

MC Trần Hải Yến đưa ra câu ca dao nói về những nỗi đau khổ, nhưng phải chấp nhận để được hạnh phúc của phụ nữ. Có cảnh khổ nào cho bằng cảnh khổ của một người vợ suốt đời tận tụy hy sinh cho chồng con. Ts Phan Hải Yến phụ họa theo: 

« Gió đưa bụi chuối sau hè,

Anh mê vợ bé bỏ bè con thơ

Con thơ tay ẳm tay bồng

Tay dắt mẹ chồng đầu đội thúng bông”.

Không khí trở nên vui nhộn hào hứng. Mỗi người một ý kiến, làm cho tâm hồn trở nên tươi trẻ lại. Nhà thần học Ts Nguyễn Tấn Phước cho rằng: «Đau khổ là do -muốn- mà ra, Thiên Chúa giáo tìm ra gốc của việc đó là tội tổ tông ghi trong sách Sáng Thế ký, ông Adong và bà Evà phạm tội bất phục tùng nên mang họa cho nhân loại. Vậy căn nguyên của đau khổ là do tội lỗi. Đối với người Công giáo, đau khổ là cùng hiệp nhất với sự đau khổ của Chúa Kitô, khi sự đau khổ được thông cảm chia xớt với đấng tối cao thì đau khổ của con người sẽ nhẹ bớt đi». Nói theo Phật giáo và Thiên Chúa giáo là như thế, còn nói theo đời thì: «Người có Hạnh Phúc là người đã được gì mình muốn và muốn gì mình có». Đó là cách nói khôi hài duyên dáng của Họa sĩ Nguyễn Đức Tăng sau khi ngâm hai câu thơ của TTKH:

« Bao nhiêu đau khổ của trần gian,

 Trời đã dành riêng để tặng nàng »

Liền tiếp theo bằng tiểu sử của Nhạc sĩ Lê Uyên Phương để cho thấy rằng cuộc tình của Lê Uyên Phương là cuộc tình đau khổ đầy nước mắt được thể hiện qua các tình khúc… trong các tuyển tập Khi Loài Thú Xa Nhau (1967-1969); Yêu Nhau Khi Còn Thơ (1960-1967)…

Buổi sinh hoạt hôm nay ngoài những khuôn mặt trí thức quen thuộc trong giới Văn Hóa Việt Nam Paris, trong đó có sự tham dự lần đầu tiên của nhà nghiên cứu văn học Marc Hoàng, con học giả Hoàng Minh Tuynh, sang Pháp du học năm 1964 ở thế kỷ trước, cho biết cảm tưởng của mình: «Nhận thấy rằng qua nhạc và thơ, người ta nói lên những nỗi niềm đau khổ, nhất là sự xa cách nhớ quê hương. Được gặp gỡ các bạn nơi đây thật là một hạnh phúc tuyệt vời gây cho tôi một niềm hy vọng. Tôi không nghĩ rằng tôi đã mất, Việt Nam vẫn còn đó. Các anh chị là những người bằng cách này hay cách khác qua bao gian nan của cuộc đời, di cư, vượt biên, định cư… tới hôm nay vẫn có những cuộc trao đổi rất thân tình hết sức Việt Nam. Tất cả những tâm tình đó tôi rất quý, nếu chúng ta còn thích thơ văn, yêu truyện Kiều, thích ca dao, còn nghĩ tới công lao của các vị tiền bối như Nguyễn Trải, Nguyễn Du… thì dù ở trong hoàn cảnh nào đi nữa chúng ta vẫn là người Việt Nam rất hãnh diện và hạnh phúc».

Với chủ đề Hạnh Phúc và Đau Khổ trong âm nhạc và văn chương Việt Nam, một đề tài rộng lớn được đem ra phân tích trong một thời gian quá hạn hẹp, càng đi sâu vào chi tiết càng thêm sôi nổi hào hứng, có biết bao nhiêu điều để nói vẫn thấy chưa đầy đủ, nhất là được trao đổi trong không khí thân mật cởi mở, mọi người cảm thấy gần gũi với nhau hơn. Tác giả bài thơ phổ nhạc «Thu», nhà thơ Quỳnh Liên đã ngỏ lời cảm ơn tất cả các anh chị trong ban tổ chức: «Đều là những nhà văn nghệ sĩ, các anh đã sáng tác thơ, nhạc, bỏ rất nhiều công phu trên con đường văn hóa, có một tấm lòng rất cao quý, nhân hậu trải rộng giữa không gian, để tiếp đón những người bạn Việt Nam của chúng ta đang sống trong cảnh tha phương». 

Để kết luận, trước khi chia tay nhà thơ Phương Du nhắn nhủ thêm: «Theo Khổng tử, sinh ký tử quy, đời này là tạm bợ, đời sau là vĩnh cữu. Tại sao lại tìm Hạnh Phúc trong đời tạm bợ này? Chiến tranh gây ra thảm họa nhiều nhất trên thế giới, chỉ có tình thương quan trọng nhất và nhất là Hạnh Phúc, làm thế nào tìm được Hạnh Phúc? Đã có những vị triết gia lỗi lạc như Đức Chúa, Đức Phật dạy chúng ta có hai con đường đi đến hạnh phúc vĩnh cữu. Theo Đức Phật muốn đi vào ngõ Hạnh Phúc Vĩnh Cữu của cõi Niết Bàn phải diệt khổ, muốn diệt khổ phải cấm sát sanh, bỏ dục tình, cả hai điều này tuy rằng rất khó. Con đường thứ hai Đức Chúa chỉ dạy ta thương yêu nhau thôi, nếu phạm tội ghét người này đánh lừa người khác, muốn vào nước Thiên Đàng hãy thật lòng hạ mình xin lỗi Chúa, sẽ được Chúa thứ tha. Chứng cớ là khi bị đóng đinh trên thập giá, người tù bên trái trách Chúa sao làm gì cũng được mà không tự cứu mình đi. Người tù bên phải nói với người kia, không được trách Chúa vì đã phạm phải nhiều tội lỗi quá chết cũng xứng đáng, Chúa Kitô gặp nhiều hoạn nạn cũng phải chịu tội chết và người ấy xin Chúa về sau ở nước Thiên Đàng hãy thương xót đến con. Người tù bên phải được Chúa trả lời: «Hôm nay ta sẽ cho ngươi vào nước Thiên Đàng với ta». Đó là chỉ cần xin lỗi Chúa, con đường ấy rất dễ.

Chương trình chấm dứt vào khoảng 7 giờ chiều. 

Nguyễn Mây Thu, Paris 2011/04

 

Số lần đọc:  77